Schat aan info, maar niet de hele lijst is echt

Schat aan info, maar niet de hele lijst is echt

355
1
DELEN
isis

Inschrijfformulieren IS Jihadisten die afreisden naar Syrië en Irak moesten bij aankomst een vragenformulier invullen: over hun bloedgroep en opleiding tot de functie die ze beogen bij IS. Duizenden formulieren zouden nu gelekt zijn.

De man die de Britse zender Sky News heeft geholpen aan duizenden vermeende intakeformulieren van buitenlandse strijders van de terreurgroep Islamitische Staat (IS) is naar eigen zeggen een oud-strijder van het Vrije Syrische Leger. Hij noemt zichzelf Abu Hamed en zegt dat hij in de loop van de oorlog is overgelopen naar IS. Maar hij zou gedesillusioneerd zijn geraakt door het corrupte leiderschap van de groep.

Het hoogste echelon bestaat uit voormalige officieren uit de Iraakse Ba’athpartij van Saddam Hussein. Volgens Abu Hamed lappen zij de islamitische regels totaal aan hun laars. Daarom is hij gedeserteerd. Voordat hij naar Turkije uitweek, zou hij een USB-stick hebben gestolen van de baas van de interne veiligheidsdienst van IS. Daarop zouden 22.000 formulieren met de persoonsgegevens van buitenlandse strijders staan.

Voor veel geld gekocht

De Syrische oppositiekrant Zaman al-Wasl kreeg de documenten al in december in handen. „We hebben er op 20 januari al een eerste artikel over gepubliceerd. Maar dat heeft toen weinig ruchtbaarheid gekregen, misschien omdat we de documenten zelf niet hebben gepubliceerd”, zegt adjunct-hoofdredacteur Mohamed Hamdan vanuit Tunesië.

Ook de Duitse krant Süddeutsche Zeitung kwam deze week met een groot verhaal over de documenten, samen met de Duitse omroepen WDR en NDR. Maar de zaak werd pas wereldnieuws toen Sky News woensdag meldde dat het de documenten in handen had. Het gaat volgens Hamdan om dezelfde formulieren, die de zender heeft gekregen van dezelfde bron. Die heeft de documenten „voor veel geld” doorverkocht aan Sky News.

De documenten lijken te dateren van eind 2013 tot begin 2014. Het zou gaan om formulieren die rekruten moeten invullen op het moment dat zij zich bij IS aansluiten. Iedere rekruut moest 23 vragen invullen: naam, moeders naam, telefoonnummer, reisroute, verblijfplaats, opleiding, bloedgroep en contacten binnen IS. Er zouden strijders uit 51 landen op de lijst staan. Sky News zei donderdag tegen RTL Nieuws dat er „zeker zeven” Nederlandse namen tussen zitten.

Twijfels over echtheid

Het is een schat aan informatie voor westerse inlichtingendiensten – mits de documenten authentiek zijn. De Duitse inlichtingendienst heeft de formulieren in handen en gaat ervan uit dat ze echt zijn. „Ze bieden een enorme kans om bewijsmateriaal te verzamelen en te bewijzen dat Duitsers deelnamen aan terroristische activiteiten van de zogenaamde Islamitische Staat”, zei de Duitse minister van Binnenlandse Zaken Thomas de Maizière. „Dat is geweldig, want daardoor zullen we beter en sneller in staat zijn om die activiteiten te bewijzen, en tot langere gevangenisstraffen te komen.” Ook zullen de documenten volgens hem helpen bij het onderzoek naar de „onderliggende structuren van deze terreurorganisatie”.

Experts achten het aannemelijk dat IS zo’n gedetailleerde administratie bijhoudt. Toch betwijfelen ze of alle documenten echt zijn. Een van de redenen is dat de Arabische naam van de ‘Islamitische Staat in Irak en Syrië’, de vorige naam van de groep, op twee verschillende manieren wordt geschreven. Eén daarvan „zijn we nog niet eerder tegengekomen in documenten van IS”, zegt de Groningse terrorismedeskundige Pieter Nanninga. Ook zijn er vraagtekens over het woordgebruik op de formulieren. Zo wordt de datum waarop een strijder is gestorven de „datum van dood” genoemd, terwijl IS eerder zou spreken van „martelaarschap”.

Dat is precies de reden waarom Zaman al-Wasl zo lang heeft gewacht met publicatie. De verificatie van zo’n grote hoeveelheid documenten is een enorme klus, zegt hoofdredacteur Hamdan. „Er zitten veel dubbelingen bij, of mensen die dood zijn of niet langer bij IS zitten. Onze lijst telt inmiddels 1.736 IS-strijders van wie we zo goed als mogelijk hebben kunnen nagaan dat ze niet dood zijn of dubbel zijn geteld. De lijst van 22.000 namen van Sky News is nog niet geverifieerd.”

Experts vermoeden dat een deel van de documenten is vervalst om ze voor een hogere prijs te kunnen verkopen. Dat zou de dubbelingen kunnen verklaren. In het Turks-Syrische grensgebied is een bloeiende zwarte handel ontstaan in documenten, video’s, fatwa’s en andere informatie van IS waar journalisten en geheime diensten grof geld voor overhebben. „Koerdische taxichauffeurs tasten onder de bijrijderstoel en halen een handboek van IS voor stedelijke oorlogsvoering tevoorschijn, de cyrillische uitgave voor vrijwilligers uit Tsjetsjenië”, schrijft de Süddeutsche Zeitung.

Schat aan informatie

De bron die Zaman al-Wasl, Sky News, en mogelijk dus ook de Süddeutsche Zeitung aan de documenten heeft geholpen kan dus ook een slimme handelaar zijn geweest. Een deel van de documenten is al ruim een jaar online te vinden. „Alle media claimen dat ze deze documenten exclusief in handen hebben, terwijl ze van dezelfde bron in Turkije komen die zichzelf verkoopt als een vermeende deserteur van IS”, zei Aymenn Jawad al-Tamimi, onderzoeker van het Middle East Forum tegen technologieblog Gizmodo. „Overigens heeft een prominente Amerikaanse krant de documenten eerder afgewezen: ze weigerden te betalen voor de documenten.”

Er zijn al langer berichten dat IS-strijders gedesillusioneerd raken en willen ontsnappen aan het kalifaat of overlopen naar andere rebellengroepen. Door de recente serie nederlagen en de aanhoudende bombardementen van de internationale coalitie is het moreel gekelderd. Bovendien is IS geen homogene organisatie maar een losse coalitie van rebellengroepen, criminele bendes, en lokale sjeiks met een eigen militie die vechten voor degene die het meest betaalt. Maar IS kampt met toenemende financiële problemen, waardoor de salarissen voor strijders zijn gehalveerd. Syrische strijders krijgen nog maar 200 dollar per maand, buitenlanders het dubbele.

Een deel van de documenten lijkt wel degelijk authentiek. Sommige namen op de formulieren komen overeen met strijders die al eerder in het nieuws zijn geweest. Neem Abdel-Majed Abdel Bary, een voormalige rapper uit Londen die ooit een foto van zichzelf met een afgehakt hoofd op Twitter plaatste. Ook twee Nederlandse strijders waren al eerder geïdentificeerd. Hun vaders hebben bij de talkshow Pauw aan tafel gezeten.

Gedeserteerde IS-strijder verkocht documenten ‘voor veel geld’ door aan Sky News

De gelekte ‘databank van IS’ zou dus een goudmijn kunnen zijn voor inlichtingendiensten. Hoewel de laatste formulieren uit begin 2014 dateren, kunnen ze helpen het netwerk van IS in beeld te brengen. Rekruten geven in de formulieren aan met welke IS-strijder zij voor hun reis naar Syrië contact hebben gehad. Wanneer contactpersonen vaker worden genoemd, kan dit erop duiden dat zij een spilfunctie hebben.

Belangrijker is dat autoriteiten aan de hand van de lijst kunnen controleren welke Syriëgangers zij nog níét in beeld hebben. Deze personen worden het meest gevreesd, omdat het risico bestaat dat zij ongemerkt terugkeren naar Europa om aanslagen te plegen. Aan de hand van hun gegevens zijn zij nu beter op te sporen. De formulieren vermelden enkele ‘hotspots’, waaronder Jemen, Tunesië en Libië, waarvan Syriëgangers gebruik maken om aan controles te ontsnappen.

De gelekte lijst zou kunnen leiden tot langere celstraffen. Tot nu toe hadden aanklagers in Europa moeite om aan te tonen dat een aangeklaagde Syriëgangers zich bij IS hadden aangesloten. Het Nederlandse OM baseerde zich meestal op niet meer dan een Facebook-foto of sms’je naar het thuisfront. Met een intakeformulier van IS zou het OM een krachtiger bewijsmiddel in handen hebben.

[Totaal: 2    Gemiddelde: 3.5/5]

Reacties

Reacties